BOPA aanvragen: je omgevingsvergunning buiten het omgevingsplan
Past jouw plan op onderdelen niet binnen het geldende omgevingsplan? Dan heb je een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) nodig: een omgevingsvergunning waarmee de gemeente voor jouw specifieke plan een uitzondering vergunt, zonder dat je wacht op een structurele planwijziging. Vergunbaar neemt de volledige BOPA-aanvraag van je over: van ruimtelijke onderbouwing tot participatie en indiening bij het Omgevingsloket.
Door Vergunbaar · Gepubliceerd op 14 juli 2026 · Laatst bijgewerkt op 21 juli 2026
Reactie binnen 24 uur op je offerteaanvraag · Eén vaste adviseur van intake tot besluit
Wanneer heb je een BOPA nodig?
Je hebt een BOPA nodig zodra je bouw- of verbouwplan op onderdelen in strijd is met het geldende omgevingsplan: een groter bouwvolume, een afwijkende functie of een uitbreiding buiten het bouwvlak. Past de kern van je plan wél binnen de bestaande regels, dan is een BOPA meestal het snelste spoor.
De gemeente beoordeelt en vergunt in dat geval alleen jouw specifieke activiteit, zonder dat het omgevingsplan zelf wordt aangepast. Twee situaties waarin een ander spoor slimmer is: vergt je plan een structurele herziening van een groter gebied, bijvoorbeeld een gebiedsontwikkeling met meerdere kavels en bouwfasen, dan geeft een wijziging van het omgevingsplan een toekomstvaster juridisch kader. En twijfel je of de gemeente je plan inhoudelijk steunt, bijvoorbeeld omdat het raakt aan gevoelig beleid, dan begint een principeverzoek met een vroeg bestuurlijk signaal voordat je investeert in een volledige onderbouwing. Twijfel je welk spoor bij jouw plan past? Lees de uitgebreide vergelijking in ons artikel over BOPA of wijziging omgevingsplan, of vraag een offerte aan zodat wij het voor je uitzoeken.
Voorbeelden uit de praktijk
- Een bedrijfspand ombouwen naar meerdere kleinere wooneenheden.
- Een uitbreiding die net buiten het toegestane bouwvlak valt.
- Een tijdelijke functiewijziging voor een leegstaand pand.
- Een net iets hoger bouwvolume dan het omgevingsplan toelaat.
Waar toetst de gemeente een BOPA-aanvraag aan?
De gemeente toetst een BOPA-aanvraag aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL): je activiteit moet passen bij een evenwichtige verdeling van functies over de locatie en de omgeving. Je onderbouwt dit met een ruimtelijke onderbouwing over aspecten als geluid, bodem, stikstof, verkeer en de belangen van omwonenden.
Deze ruimtelijke onderbouwing is bij elke BOPA verplicht, ongeacht welke procedure van toepassing is. Daarnaast toetst de gemeente aan de instructieregels van het Rijk en de provincie: dit zijn regels die de beleidsruimte van de gemeente inkaderen, bijvoorbeeld op het gebied van geluid, natuur of verstedelijking. In sommige gevallen gelden ook voorbeschermingsregels of aanvullende maatwerkregels. Wij verwerken al deze toetsingskaders in de onderbouwing, zodat je aanvraag op elk relevant aspect overeind blijft. De volledige juridische achtergrond lees je in ons artikel over ETFAL als toetsingskader en bij IPLO: beoordelen van een BOPA.
De procedure en de termijnen
Een BOPA-aanvraag kent twee procedures met een eigen beslistermijn: de reguliere procedure duurt wettelijk maximaal 8 weken, eenmaal verlengbaar met 6 weken. De uitgebreide procedure duurt maximaal 6 maanden na de aanvraag, inclusief 6 weken terinzagelegging van het ontwerpbesluit waarop iedereen kan reageren.
| Procedure | Beslistermijn | Bijzonderheden |
|---|---|---|
| Reguliere procedure | 8 weken, eenmaal verlengbaar met 6 weken (en +4 weken bij advies met instemming van een ander bestuursorgaan) | Van toepassing bij de meeste BOPA-aanvragen; geen terinzagelegging van een ontwerpbesluit |
| Uitgebreide procedure | 6 maanden na de aanvraag | Bij wettelijk aangewezen gevallen, op verzoek van de aanvrager, of bij aanzienlijke gevolgen voor de leefomgeving; inclusief 6 weken terinzagelegging van het ontwerpbesluit |
Komen er bij de uitgebreide procedure geen zienswijzen op het ontwerpbesluit, dan volgt het besluit binnen 4 weken na afloop van de inzagetermijn; komen er wel zienswijzen, dan geldt de uiterste beslistermijn van 6 maanden na de aanvraag.
In de praktijk bepaalt de voorbereiding, de ruimtelijke onderbouwing en, indien van toepassing, de participatie, vaak een groter deel van de totale doorlooptijd dan de formele beslistermijn zelf. Een realistische inschatting voor jouw plan lees je in ons artikel over de doorlooptijd van een vergunningstraject onder de Omgevingswet.
Reguliere of uitgebreide procedure?
Welke procedure van toepassing is, hangt af van het type activiteit en de verwachte impact van je plan. Dat is niet altijd vooraf duidelijk. Twijfel je? Een principeverzoek geeft hierover vroeg in het traject uitsluitsel, voordat je investeert in een volledige aanvraag.
Wij dienen elke aanvraag digitaal in via het Omgevingsloket, de officiële portal van de Omgevingswet.
De rol van participatie bij een BOPA
Participatie is niet standaard verplicht bij een BOPA-aanvraag, maar de gemeenteraad kan categorieën van gevallen aanwijzen waarvoor het dat wel is, een mogelijkheid die alleen bij een BOPA bestaat. Heeft jouw gemeente dat gedaan, dan neemt het college de aanvraag zonder participatieverslag niet in behandeling.
Ontbreekt verplichte participatie, dan krijg je eerst de gelegenheid dit te herstellen; blijft herstel uit, dan kan de aanvraag alsnog buiten behandeling worden gelaten. Ook zonder verplichtstelling geldt bij elke aanvraag een informatieplicht: je meldt of, en zo ja hoe, je aan participatie hebt gedaan en wat de resultaten waren. Wij raden participatie in vrijwel alle gevallen aan, verplicht of niet, omdat het de kans op zienswijzen en bezwaren na indiening aanzienlijk verkleint. We stemmen het participatietraject af op het gekozen vergunningsspoor en leggen de uitkomsten vast in een participatieverslag dat aansluit bij de eisen van jouw gemeente. De volledige regels lees je in ons artikel is een participatieverslag verplicht bij een BOPA.
Wat kost een BOPA?
De kosten van een BOPA bestaan uit twee onderdelen. Ten eerste de gemeentelijke leges: een heffing die per gemeente verschilt, vastgelegd in de lokale legesverordening en meestal gebaseerd op het modeltarief van de VNG. Ten tweede onze advieskosten, voor de ruimtelijke onderbouwing, de begeleiding van de participatie en de afstemming met de gemeente.
Een indicatie van beide vind je op onze kostenpagina, en de volledige opbouw lees je in ons artikel wat kost een BOPA. Voor een exacte prijs voor jouw plan en gemeente vraag je een offerte aan.
Wat het bij ons kost
- € 2.500 - € 6.000
- BOPA: reguliere procedure — Inclusief onderbouwing, exclusief gemeenteleges
- € 6.000 - € 14.000
- BOPA: uitgebreide procedure — Bij grotere afwijkingen, vaak met milieuonderzoek
Bedragen zijn advieskosten exclusief btw en exclusief gemeentelijke leges. Na een korte intake ontvang je een offerte met een vaste prijs per onderdeel. Bekijk alle kostenindicaties.
Risico's als je een BOPA zelf aanvraagt
De meest gemaakte fouten: een verkeerde inschatting van de procedure, een ruimtelijke onderbouwing die te dun is om aspecten als geluid, bodem, stikstof of verkeer overtuigend te toetsen, en een participatietraject dat niet aansluit bij een gemeentelijke verplichtstelling. Elke fout leidt tot een aanvullingsverzoek (met vertraging tot gevolg) of tot een kwetsbare positie bij zienswijzen en bezwaren. Vooral bij de uitgebreide procedure werkt een zwakke onderbouwing door: die ligt zes weken ter inzage en is daarmee het eerste aangrijpingspunt voor een zienswijze.
Wat Vergunbaar voor je overneemt
Bij een BOPA-aanvraag doorloopt Vergunbaar vijf stappen: van intake en spoortoets tot de ruimtelijke onderbouwing, participatie, indiening en begeleiding tot het besluit. Jij levert de plantekening, een korte toelichting op je plan en, indien beschikbaar, eerder contact met de gemeente; wij nemen de rest over.
Stap 1
Intake en spoortoets
We toetsen je plan aan het geldende omgevingsplan en bevestigen dat een BOPA het snelste kansrijke spoor is, of adviseren een alternatief als dat niet zo is.
Stap 2
Ruimtelijke onderbouwing
We stellen de onderbouwing op waarin we aantonen dat je plan voldoet aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL) en de toepasselijke instructieregels.
Stap 3
Participatie organiseren
We stemmen het participatietraject af op het participatiebeleid van jouw gemeente en leggen de uitkomsten vast in een participatieverslag.
Stap 4
Aanvraag indienen via het Omgevingsloket
We dienen de complete aanvraag, inclusief onderbouwing en participatieverslag, in één keer in en bewaken de wettelijke termijn.
Stap 5
Begeleiding tot besluit
We onderhouden het contact met de behandelend ambtenaar en begeleiden je bij een eventueel aanvullingsverzoek, zienswijze of bezwaar.
Verder lezen over de BOPA
Verdiep je in de onderdelen van een BOPA-aanvraag met deze artikelen uit onze kennisbank.
Veelgestelde vragen
- Wat is een BOPA precies?
- BOPA staat voor buitenplanse omgevingsplanactiviteit: een omgevingsvergunning waarmee de gemeente een activiteit toestaat die niet past binnen het geldende omgevingsplan, zonder dat het omgevingsplan zelf wordt gewijzigd. De vergunning geldt voor jouw specifieke plan; de regels in het omgevingsplan blijven voor de rest van het gebied ongewijzigd.
- Wat is het verschil tussen een BOPA en een wijziging van het omgevingsplan?
- Een BOPA is een vergunning voor één specifieke afwijkende activiteit; het omgevingsplan zelf verandert niet. Een wijziging van het omgevingsplan past het plan structureel aan en is geschikter bij grotere, gefaseerde of blijvende afwijkingen. Bekijk de uitgebreide vergelijking in ons artikel over BOPA of wijziging omgevingsplan.
- Hoe lang duurt een BOPA-procedure?
- De reguliere procedure kent een wettelijke beslistermijn van 8 weken, eenmaal verlengbaar met 6 weken (en met nog eens 4 weken als een ander bestuursorgaan met instemming moet adviseren). De uitgebreide procedure geldt bij wettelijk aangewezen gevallen, op verzoek van de aanvrager, of als het bevoegd gezag daartoe besluit bij aanzienlijke gevolgen voor de leefomgeving; de beslistermijn is dan 6 maanden na de aanvraag, inclusief 6 weken terinzagelegging van het ontwerpbesluit waarop iedereen een zienswijze kan indienen.
- Is participatie verplicht bij een BOPA-aanvraag?
- Niet standaard. De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarvoor participatie een verplicht indieningsvereiste is, uitsluitend bij een BOPA. Is dat voor jouw plan zo, dan neemt de gemeente je aanvraag zonder participatieverslag niet in behandeling. Is participatie niet verplicht gesteld, dan geldt nog altijd de algemene plicht om te melden of, en zo ja hoe, je aan participatie hebt gedaan.
- Waar toetst de gemeente een BOPA-aanvraag aan?
- De centrale maatstaf is een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL), aangetoond met een ruimtelijke onderbouwing. Daarnaast toetst de gemeente aan instructieregels van het Rijk en de provincie, en aan eventuele voorbeschermingsregels. Lees de details in ons artikel over ETFAL als toetsingskader.
- Wat als de gemeente mijn BOPA-aanvraag weigert?
- We analyseren de weigeringsgronden en bekijken samen met jou of een aangepaste onderbouwing, een aanvullend onderzoek of een ander vergunningsspoor de beste vervolgstap is. Zie ook ons artikel BOPA geweigerd, wat nu?
Klaar om je BOPA uit te besteden?
Vraag een vrijblijvende offerte aan en ontvang binnen 24 uur reactie met een eerste inschatting van procedure en doorlooptijd.